Lezingen

Johan Braeckman

Kritisch denken, lou reed, leven na de dood enz.

Moraalfilosoof Johan Braeckman is een spreker die u met gretigheid zal verwelkomen. Erudiet, fijnbesnaard en te boeken met een reeks fascinerende lezingen waarvan de thema’s hem nauw aan het hart liggen.

Zo is hij verzot op Darwin, wil hij ons behoeden voor valkuilen in ons denken en belicht hij onze soort als geboren vertellers. Hij wijdt uit over de ethische uitdagingen die de voortschrijdende wetenschappelijke kennis ons stelt en de mogelijkheid een mens à la carte samen te stellen, onderzoekt kritisch standpunten die beweren dat er leven is na de dood, filosofeert merkwaardig genoeg over luiheid en uit zijn liefde voor Lou Reed. 

Alle lezingen op een rijtje :

- Kritisch Denken : Valkuilen en mogelijkheden
- Darwin : Darwins Moordbekentenis
- Er was eens : Over de mens als vertellende aap
- Leve de luiheid !
- Leven na de dood : Is er leven na de dood ?
- Lou Reed : Rock & Roll existentialisme
- Maakbare mens

Kritisch Denken : valkuilen en mogelijkheden.

Heb je liever goede, betrouwbare kennis dan een hoofd vol misvattingen en wil je doorgronden hoe je dat best kan bereiken? Johan Braeckman onderzoekt de oorzaken en legt de klemtoon op de mentale valkuilen waarin we terechtkomen door de normale werking van onze psychologische vermogens. Hoewel de menselijke soort onbetwistbaar intelligent is, valt evenmin te ontkennen dat we heel wat denkfouten maken. Vaker dan we beseffen. We denken dat we op het goede spoor zitten, maar vaak gaan we de mist in. Zo ontstaan bijgeloof, alternatieve waarheden en drogredenen. Door de evolutie van de wetenschap krijgen we grip op de vraag waarom talloos veel mensen geloof hechten aan pseudowetenschap, bijgeloof, complottheorieën en dergelijke meer.

Darwins moordbekentenis

Geen enkele wetenschappelijke theorie beïnvloedt zo dramatisch ons denken over de natuur en onszelf als Charles Darwins evolutietheorie. In de woorden van de Amerikaanse filosoof Daniel Dennett is Darwins theorie een universeel zuur; ze lijkt alles aan te tasten, ook eeuwenoude en vastgeroeste overtuigingen.

Het is dan ook niet te verwonderen dat de discussies en controverses, die gestart zijn op de dag dat Darwins boek Over het ontstaan van soorten werd gepubliceerd, tot op heden voortduren. Veel debatten over Darwin zijn niet louter wetenschappelijk van aard. Darwinistisch denken gaat evenzeer over religie, moraal, cultuur, gedrag en alles wat we als typisch menselijk beschouwen. 

Sommigen zijn daar bijzonder opgetogen over, anderen vinden het een gruwel. In deze voordracht worden deze kwesties uitgelegd en vanuit historisch en wijsgerig perspectief ontleed. Gaandeweg wordt duidelijk wat evolutie betekent, en waarom Darwin schreef dat zijn overtuiging dat soorten kunnen evolueren bijna gelijk stond aan het bekennen van een moord.

Er was eens: over de mens als vertellende aap. 

Over de hele wereld vertellen mensen elkaar verhalen. Het is een van onze meest karakteristieke eigenschappen. We kunnen ons de mensheid niet voorstellen zonder haar verhalend vermogen. Succesvolle verhalen, die over de eeuwen en taalbarrières heen een groot publiek bereiken, gaan niet over om het even wat. Er komen opvallend vaak ernstige en beangstigende problemen in voor.

Wat mag daarvan de reden zijn? Waarom is moord, horror en ellende in fictie aantrekkelijker dan peis en vree? Wat leert ons dit gegeven over onszelf? Zoeken we troost en ontspanning in verhalen, of is er meer aan de hand? In deze lezing gaan we op zoek naar een verklaring voor de aantrekkingskracht van fictie.

Leve de luiheid!

Luiheid is een negatief begrip. Het wordt in verband gebracht met vadsigheid, gemakzucht, onverantwoordelijkheid. Een luiaard is een nietsnut, een leegloper of een lamzak. Wie Ivan Gontsjarovs roman Oblomov leest, kan maar weinig sympathie opbrengen voor het luie hoofdpersonage. In de christelijke traditie is luiheid zelfs een hoofdzonde, zoals hoogmoed, hebzucht en onkuisheid.

In deze voordracht wordt uiteengezet waarom luiheid ook een deugd kan zijn. De moderne mens heeft voor niets nog tijd, wordt gedreven door hebzucht en consumptie, en kampt steeds meer met depressies en burn-outs. Bovendien hebben velen onder ons geen zinvol werk, maar oefenen we eerder een “bullshitjob” uit. Misschien kan een welbegrepen vorm van luiheid een alternatieve vorm van levenskunst zijn, waarin we authentieker nadenken over arbeid en andere fundamentele aspecten van het menselijk bestaan?

Is er leven na de dood?

De opvatting dat het leven niet eindigt met het afsterven van het lichaam, dateert wellicht reeds uit de prehistorie. Vermoedelijk is het vereren van overleden voorouders, waarbij men ervan uitging dat hun geest op een of andere wijze nog intact was, een van de oudste vormen van religie.

Tot op heden gelooft wellicht een meerderheid van de wereldbevolking dat het leven niet ophoudt bij de dood. Maar zijn er eigenlijk bewijzen voor deze vreemde opvatting? In deze lezing worden de meest plausibele argumenten die het standpunt dat er leven na de dood is ondersteunen, kritisch doorgelicht. 

Lou Reed : Rock @ roll existentialisme.

Lou Reed (1942-2013) was dichter, gitarist, componist en fotograaf. Hij was mede-oprichter van The Velvet Underground, een rockgroep die een bijzonder grote invloed uitoefende op de verdere geschiedenis van de rockmuziek. Reeds tijdens de periode van The Velvet Underground was duidelijk dat Lou Reed geen mainstream rockmuzikant was. Hij werkte samen met kunsticoon Andy Warhol, liet zich inspireren door schrijvers en dichters, en bezong de zelfkant van het stedelijke leven. Ook zijn solocarrière is gewijd aan minder voor de hand liggende thema’s, zoals verslaving, homo- en transseksualiteit, huiselijk geweld en zelfdoding. Lou Reed schreef er meerdere klassiek geworden songs over. Hij zag zijn hele oeuvre niet zozeer als een verzameling rocksongs, maar als een roman waarin de stad New York de hoofdrol speelt.

De onderwerpen die Lou Reed behandelt in zijn songs, zijn vaak hard, pijnlijk en confronterend. Toch worden ze ook poëtisch en soms romantisch weergegeven. Lou Reed past zodoende in de traditie van schrijvers, dichters en filosofen zoals S. Kierkegaard, Edgar A. Poe en William S. Burroughs, die in hun werk op indringende wijze de betekenis van het menselijk bestaan verkennen.

Deze lezing kan ook geboekt worden met live muziek ondersteuning van Rick De Leeuw en Jan Hautekiet !

Over de maakbare mens

In het bijbelse boek Prediker was de vraag retorisch: "Wie kan recht maken wat God krom heeft gemaakt?" In onze tijd begint het er sterk op te lijken dat de mens hiertoe wel degelijk in staat is.

Sedert de ontrafeling van de structuur van DNA in 1953 is de kennis van het erfelijke materiaal van levende organismen spectaculair toegenomen. 
Wat in de negentiende en vroeg twintigste eeuw begon met erwten en fruitvliegjes, resulteerde in het begin van de eenentwintigste eeuw in de ontrafeling van het menselijke genoom.

De mogelijkheden die dit met zich meebrengt om onze erfelijke eigenschappen te manipuleren zijn potentieel bijzonder groot. 

Maar ook op allerlei andere vlakken neemt de maakbaarheid van de mens sterk toe, denk aan voortplanting, breinchirurgie, orgaantransplantatie….In deze voordracht bespreken we de ethische uitdagingen waarvoor de wetenschappelijke inzichten en technische mogelijkheden ons plaatsen.

-----------

Johan Braeckman (°1965) doceert aan de Universiteit Gent. Hij is tevens een graag genode gast op Canvas, Radio 1, Klara en vult interessante podcasts. Bizar genoeg is hij tevens een aanhanger van de luiheid. Zijn sabbatjaar ging over menige tong en was nationaal nieuws in alle media.

Johan Braeckman vertelt met veel humor en toont aan dat we veel minder kristisch denken dan we zelf wel beseffen !

Braeckman studeerde wijsbegeerte aan de Universiteit Gent, Menselijke Ecologie aan de Vrije Universiteit van Brussel en Environmental History aan de University of California, Santa Barbara. Hij schreef een doctoraat over de evolutietheorie van Darwin en publiceerde meerdere boeken, wetenschappelijke artikels en hoorcolleges. Zijn interesses gaan in het bijzonder uit naar culturele aspecten van de wetenschappen, de ethische problemen verbonden aan de geneeskunde en de biologie en naar de kenmerken en oorzaken van irrationaliteit.

Foto: © Gwenny Cooman

Foto's

Media

Agenda